Truyện Sự tích miễu Ông chồn
Ngày xưa, có gia đình ông già nọ sinh được sáu người con gái. Đến tuổi
trưởng thành, sáu cô gái chèo xuồng theo ngọn suối Ràng đi tìm chồng. Lần lượt,
sáu cô đều gặp một con Chồn bên bờ suối chặn hỏi:
- Cô nào ưng thì Chồn sẽ lấy làm vợ.
Năm cô chị đầu từ chối, chỉ có cô em út là đồng ý. Chồn liền nhảy vào tay
cô út theo về nhà. Năm cô chị sau khi tìm được chồng thì khinh chửi cô út thậm
tệ. Thiếu gì đàn ông, ngu mới đi lấy Chồn. Thế rồi, các chị cô gái út cũng đều
cưới cho mình một nguời chồng.
Thấy chuyện lạ, người cha bèn thử tài các chàng rể. Ông bảo mỗi người phải
làm cho ông một mâm cỗ đầy đủ gan thú rừng. Cô út nghe vậy buồn rười rượi về kể
cho Chồn. Chồn nghe xong nói:
- Nàng đừng lo, ta sẽ săn thú và lấy gan của chúng dâng cho cha nàng.
Takhông bị các con thú khác ăn thịt đâu.
Đến hẹn, năm chàng rể dâng cỗ nhưng không đủ gan thú rừng dù họ rất hăng
hái đi săn bắn khắp nơi. Còn chồn thì biến thành người cầm cà rá đi khuất phục
muôn thú xin ở chúng một ít gan. Mâm cỗ của Chồn dâng lên được cha khen ngon,
đủ món hơn các anh rể.
Người cha bèn thử nữa. Lần này, ông ta bảo phải ăn đủ 100 thứ gan cá. Năm
anh rể cũng say sưa tát bắt cá nhưng mâm cỗ vẫn còn thiếu nhiều loại gan. Riêng
mâm cỗ của Chồn là đầy đủ và được người cha khen ngợi. Thấy mình thua kế, lại
thua một con Chồn, năm anh rể cũng như các cô chị rất ghen ghét gia đình cô út.
Người cha bèn thử lần thứ ba. Mỗi người phải làm một cái đền thật đẹp. Cô
út lại buồn về kể cho chồng. Chồn bảo:
- Có tôi lo.
Cô út khóc:
- Năm anh rể mạnh khỏe, họ còn làm được chớ thân anh là Chồn, sao làm cho
cha vui lòng.
Mấy anh rể hí hửng, phen này trả thù được nỗi nhục trước. Họ ra sức chặt
cây, đào đất làm đền. Chồn cũng hăng hái làm xong không ai biết. Chồn xây một
cái đền bằng gạch đẹp và kiên cố.
Đến ngày ra mắt, người cha đi xem đền của các con rể. Thấy cái đền xây bằng
gạch đẹp mắt, người cha bèn hỏi của ai. Năm anh rể thấy vậy bèn tranh giành cho
là của mình. Chồn bảo:
- Nếu các anh ngồi lên được bàn ghế thì là đền của các anh, còn không thì
là của vợ chồng tôi.
Họ thay nhau ngồi vào liền bị hất tung ra, duy chỉ có vợ chồng Chồn, cha và
các già làng là ngồi lên không hề hấn gì. Cả vùng làm lễ ăn mừng. Tiệc tùng
linh đình suốt mấy ngày liền. Cô út tất bật làm bếp với các chị. Lúc ấy, có một
chàng trai luôn bám theo chọc ghẹo, tán tỉnh cô út.
- Cô Út từ chối và bảo: Tôi là gái đã có chồng rồi.
Chàng trai bảo:
- Nhưng chồng cô chỉ là Chồn, xinh đẹp như cô mà lấy Chồn thì thật là uổng
phí.
Cô út kiên quyết từ chối và lẩn tránh chàng trai. Tuy nhiên, nàng cũng sinh
nghi. Đến ngày thứ ba, nhân lúc chàng sơ ý, nàng bôi một ít vôi lên gấu quần
Chồn. Sau đó, chàng trai đến tiếp tục chọc ghẹo cô Út, nàng liền lật gấu quần
Chồn lên và thấy dấu vôi.
Nàng Út bảo:
- Thôi, chàng đừng thử tôi nữa. Tôi biết chàng là ai rồi. Nếu thương tôi thì sống với tôi mãi mãi.
Sau nhiều lần thử thấy vợ mình luôn chung thuỷ,Chồn bỏ hẳn lốt thú vật trở
thành chàng trai khôi ngô, tài ba nhất vùng. Vợ chồng cô út sống hoà thuận hạnh
phúc.